- LỄ TỔNG KẾT NĂM HỌC 2019-2020 - PHƯONG ÁN TUYỂN SINH LỚP 6 TRƯỜNG THCS TRẦN ĐĂNG NINH NĂM HỌC 2020-2021 - Quyết định số 1019/QĐ-UBND ngày 28/4/2020 điều chỉnh Khung kế hoạch thời gian năm học 2019 - 2020 - HỌC SINH KHỐI 9 TRỞ LẠI TRƯỜNG SAU KỲ NGHỈ PHÒNG, CHỐNG DỊCH COVID-19 - CHI ĐOÀN GIÁO VIÊN NHÀ TRƯỜNG TÍCH CỰC CHUẨN BỊ ĐÓN CÁC EM HỌC SINH TRỞ LẠI LỚP HỌC.
Trang chủ
Liên kết hữu ích
sgdnd
Violet
trai 4
Trai 1
Trai 3
Trai 2
edu.net
vnptnamdinh
Số lượt truy cập
 

NHỮNG YẾU TỐ GIÚP NGƯỜI THẦY THÀNH CÔNG KHI DẠY TÁC PHẨM VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM – NGỮ VĂN 9

Cập nhật: 15/10/2018 | 4:55:24 PM
I. Vài nét về sự hình thành của văn học Trung đại

 

  1. Vài nét về sự hình thành của văn học Trung đại

   Ra đời từ  thế kỉ X đến thế kỉ XIX, văn học Trung đại là cách gọi mang tính quy ước, đó là một giai đoạn mà văn học hình thành và phát triển trong khuôn khổ của nhà nước phong kiến Việt Nam (Văn học thời phong kiến, văn học cổ) được xác định từ đầu thế kỉ X ( dấu mốc cho sự ra đời của nhà nước phong kiến Việt Nam đầu tiên)   đến hết thế kỉ XIX.Văn học Trung đại Việt Nam phát triển trong một môi trường xã hội phong kiến với ý thức hệ nho giáo, lực lượng sáng tác chủ yếu là tầng lớp trí thức, những người có trình độ cao, được đào tạo từ “cửa Khổng sân Trình” và những sáng tác chỉ lưu truyền trong tầng lớp công chúng ấy.. Từ dấu mốc lịch sử chói ngời năm 938 Ngô Quyền đánh quân Nam Hán và lập nên nhà nước độc lập tự chủ đầu tiên rồi đến nhiều cuộc chiến chống phương lược phương Bắc qua nhiều triều đại cho đến chế độ Thực Dân nửa phong kiến, Văn học Trung đại Việt Nam là tấm gương phản chiếu quá trình dựng nước và giữ nước lâu dài, hào hùng của lịch sử  dân tộc. Được chia thành các giai đoạn:

+Giai đoạn văn học Lý- Trần (Từ TK XI đến TK XIV)
+ Giai đoạn văn học đời Lê (TK XV)
+ Giai đoạn văn học từ TK XVI đến nửa đầu TK XVIII
+ Giai đoạn văn học từ nửa sau TK XVIII đến nửa đầu TK XIX
+ Giai đoạn văn học nửa cuối TK XIX (Văn học yêu nước chống Pháp)

Văn học trung đại Việt Nam có vai trò, vị trí  vô cùng quan trọng bởi đây là mốc đầu tiên , chặng đường đầu tiên của văn học viết. Và  dù ở giai đoạn nào văn học trung đại Việt Nam cũng thể hiện vẻ đẹp và cốt cách của con người Việt Nam, ngay cả khi văn học giai đoạn này thường cảm thụ và diễn tả thế giới thông qua một hệ thống ước lệ và phức tạp.

  1. Những đặc điểm lớn về nội dung và đặc trưng của văn học trung đại Việt Nam

Văn học trung đại Việt Nam đã đem lại những thành tựu to lớn cho văn học nước nhà, là tiếng nói của cả cả một giai đoạn lịch sử và xã hội có nhiều biến động. Là lịch sử của một quá trình dựng nước và giữ nước... Mỗi tác phẩm giúp ta hiểu ra suy nghĩ cảm xúc của con người cụ thể trong một thời đại cụ thể, hiểu và sống với các tác phẩm của dân tộc  làm ta nếm trải được những suy nghĩ và cảm xúc của vô số người, vô số hoàn cảnh, vô số thời đại thật đa dạng. Ra đời tồn tại và phát triển trong suốt mười thế kỷ nhưng không bao giờ tách rời khỏi cảm hứng yêu nước; cảm hứng nhân đạo, thế sự

  1. Chủ nghĩa yêu nước: Là nội dung lớn xuyên suốt quá trình tồn tại và phát triển của văn học trung đại Việt Nam; gắn liền với tư tưởng trung quân ái quốc nhưng không tách rời truyền thống yêu nước của dân tộc. Chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện rất phong phú, đa dạng là âm điệu hào hùng khi chống giặc ngoại xâm, bi tráng lúc đất nước gặp cơn can qua binh biến, là tình yêu và niềm tự hào với độc lập tự chủ, tự cường  hay là say sưa với vẻ đẹp của thiên nhiên, của giang sơn gấm vóc...

( Sông núi nước nam, Đại cáo bình Ngô, Phò giá về kinh, Thiên Trường vãn vọng và những bài thơ viết về thiên  nhiên trong văn học Lí -Trần, trong sáng tác của Nguyễn Trãi...)

  1. Chủ nghĩa nhân đạo cũng là một nội dung lớn xuyên suốt. Bắt nguồn từ truyền thống nhân đạo của người Việt nam, từ cội nguồn văn học dân gian, vừa chịu ảnh hưởng tư tưởng nhân văn tích cực vốn có của Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo... Được biểu hiện ở lòng thương người; lên án tố cáo những thế lực tàn bạo chà đạp lên con người đồng thời khẳng định đề cao những giá trị của con người, giá trị đạo đức cùng với những khát vọng cao đẹp chân chính...(Tỏ lòng, Cáo bình Ngô,Ghét chuột, Chuyện người con gái Nam Xương, Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc, Bánh trôi nước, Mời trầu, Truyện Kiều, Truyện Lục Vân Tiên...)
  2. Cảm hứng thế sự: Văn học viết về thế sự có bước phát triển trong hai thế kỉ XVIII và XIX, tuy nhiên cảm hứng này thực sự được biểu hiện rõ nét từ văn học cuối đời Trần (thế kỉ XIV), nhiều tác giả hướng tới hiện thực cuộc sống, hiện thực xã hội đương thời để ghi lại “những điều trông thấy”. Cảm hứng thế sự đã góp phần tạo tiền đề cho sự ra đời của văn học hiện thực trong thời kì sau. (Thượng kinh kí sự, Vũ trung tùy bút...).                                        .
    Nội dung tư tưởng của văn học trung đại có tính chất bao trùm lên nền văn học dân tộc. Các tác phẩm văn học trung đại trong chương trình Ngữ Văn 9 có tính kế thừa các giai đoạn văn học trung đại  trước đó theo đường xoáy ốc, với rất nhiều những tác phẩm có giá trị của  những tác gia lớn. Các tác phẩm chiếm một khối lượng khá lớn các tiết dạy trong chương trình theo quy định hiện hành (Chuyện người con gái Nam Xương – Nguyễn Dữ; Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh – Phạm Đình Hổ; Hoàng Lê nhất thống chí -Ngô Gia Văn Phái; Truyện Kiều -Nguyễn Du và Truyện Lục Vân Tiên- Nguyễn Đình Chiểu)

Gần 10 thế kỉ phát triển trong lòng xã hội phong kiến, sự phát triển của  văn học trung đại gắn liền với nền tảng mĩ học phong kiến. Đó là những sáng tác nằm trong thẩm mĩ riêng do quan niệm mĩ học phong kiến quy định. Văn học trung đại Việt Nam, vì thế có những đặc trưng nổi bật mà người dạy- người học cần nắm được những dấu hiệu đặc trưng và xem đó như là một chìa khóa mở cánh cửa để vào tác phẩm mà không lạc vào mê cung nghệ thuật.

  1. Tính song ngữ trong các thể loại văn học : về chữ viết song song tồn tại hai văn tự Hán và Nôm, thực tế chứng minh hai thành văn học này không đối lập nhau mà bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển văn học dân tộc
  2. Chịu sự chi phối mạnh mẽ của tư tưởng kinh điển, tôn giáo: các tôn giáo và học thuyết Phật, Nho, Đạo đã ảnh hưởng và tạo nên những nét đặc thù trong quan niệm của người Trung đại về bản chất vũ trụ, không gian và thời gian, thiên nhiên, con người.. là nguồn cảm hứng, đề tài, chủ đề và gợi ý các thể loại văn học trung đại.
  3. Kế thừa và chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn học dân gian: tiếp thu văn học dân gian từ đề tài,thi liệu, ngôn ngữ, quan niệm thẩm mĩ. Trên nền tảng của văn học dân gian đã hình thành nhiều tác phẩm tự sự, văn xuôi chữ Hán, các truyện thơ Nôm và các tập thơ ca có giá trị.
  4. Thường cảm thụ và diễn tả thế giới thông qua một hệ thống ước lệ phức tạp và nghiêm ngặt. Vể hệ thống ước lệ có tính uyên bác, cách điệu hóa cao độ; tính sùng cổ và tính phi ngã. Người sáng tác có cả một kho từ điển kho tư liệu, văn liệu chung được sử dụng trong sáng tác vì thế, thể loại văn học trung đại cũng mang tính quy phạm.
  5. Con người trong văn học trung đại là con người vô ngã và con người hữu ngã. Từ thế kỉ X  đến thế kỉ XV, con người chưa tách khỏi môi trường xã hội, còn gắn chặt với cộng đồng, cá nhân tồn tại trong đất nước... bởi vậy mà văn chương thời kì này đều tập trung nói đến hoài bão to lớn cho đất nước cho cộng đồng. Vô ngã là phạm trù đặc trưng của  văn học giai đoạn này. Nhưng đến thế kỉ XVI trở đi do nhiều nguyên nhân sự tự ý thức về cá nhân, quyền sống, quyền tự bộc lộ của con người đã chuyển sang hữu ngã... Chính sự phát triển mạnh mẽ của của tính hữu ngã đã góp phần làm phong phú thêm các thể loại văn học trung đại giai đoạn sau
  6. Tư duy nguyên  hợp và quan niệm “ văn – sử - triết bất phân” trong các thể loại văn học trung đại Việt Nam:  là kiểu tư duy thiên về kĩ năng tổng hợp trực cảm, về thể loại chưa có ý thưc tách bạch, dứt khoát. Hiện tượng “văn – sử -triết bất phân” là một hiên tượng đặc trưng và phổ biến của văn học trung đại, liên quan đến quy luật văn hóa, trạng thái tư duy nghệ thuật, quan niệm văn chương thời trung đại.

Làm thế nào để có thể giảng dạy các tác phẩm văn học trung đại Việt Nam trong chương trình Ngữ Văn 9 đạt hiệu quả? Ngoài những kiến thức mang tính chất định hướng rất cơ bản đã trình bày ở trên ? Xin được chia sẻ một số định hướng tiếp cận và phân tích tác phẩm văn học trung đại Việt Nam, giúp học sinh có một số định hướng chung làm nền tảng để tiếp cận và đọc hiểu các tác văn học trung đại tốt hơn.

  1. Những yếu tố giúp người thầy thành công khi dạy các tác phẩm văn học trung đại – Ngữ Văn 9

         Thông thường, ở khâu chuẩn bị bài cũng như với các văn bản đọc hiểu khác, giáo viên hướng dẫn học sinh đọc văn bản nhiều lần, tìm hiểu  tác giả, trả lời các câu hỏi phần Đọc- hiểu ( SGK), ghi chép những điều băn khoăn… Song như vậy là chưa đủ, các em có thể hiểu và nắm được những kiến thức cơ bản của tác phẩm nhưng sẽ chưa có sự hứng thú với tác phẩm và như vậy thì kiến thức cũng mau phai. Cần phải trang bị cho các em những kiến thức sau:

     1/ Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu những quan niệm mang tính lý luận của văn học trung đại Việt nam

      2/ Nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích một cách sâu sắc các tác phẩm văn học dựa trên các yếu tố: thời đại, lịch sử, văn hóa...;

          Việc tiếp nhận văn học trung đại Việt Nam trung đại nói riêng và văn học Việt Nam nói chung phải gắn với hoàn cảnh lịch sử của sự ra đời, bởi bất kì một sáng tác nào cũng đều có nguồn gốc sâu xa từ bối cảnh văn hóa, lịch sử của thời đại.Tiếp cận tác phẩm ở hoàn cảnh lịch sử xã hội, hoàn cảnh sáng tác và thời đại đã tác động như thế nào đến việc sáng tác của tác giả... Để tiếp cận và phân tích tác phẩm văn học trung đại đạt hiệu quả tương đối, khi giảng dạy các tác phẩm văn chương trung đại, giáo viên phải dựng lại được không khí văn hóa, lịch sử của thời đại, phải tạo được sự đồng cảm về văn hóa, văn học.

          Giáo viên phải giúp cho học sinh tái hiện cách cảm, cách nghĩ của người xưa. Đặc biệt tác phẩm phải được đặt trong hoàn cảnh lịch sử ra đời của nó, bởi lẽ sáng tạo văn học thường bắt nguồn từ một yếu tố có thực nào đó trong lịch sử ở một thời kỳ, một giai đoạn, một biến cố nào đó. Cả 4 tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương – Nguyễn Dữ (Thế kỉ XVI); Hồi thứ Mười bốn, Hoàng Lê nhất thống chí – Ngô Gia Văn Phái, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh- Phạm Đình Hổ và Truyện Kiều – Nguyễn Du đều có những sự thực (hiện thực xã hội) rất rõ, do đó việc đặt trong hoàn cảnh lịch sử, bối cảnh xã hội là vô cùng cần thiết. Lúc này hiểu sử các em sẽ hiểu văn rất thấu đáo, sâu sắc, có cái nhìn toàn diện về tác phẩm và cả tác giả. Đây cũng chính là nét đặc trưng của văn học trung đại: Văn- sử - triết bất phân

     3/ Việc dạy và học văn học trung đại phải dựa trên thi pháp văn chương trung đại.( Cần cho các em hiểu rõ thi pháp của các tác tác phẩm trừ tình và tự sự trungđại ) Đây sẽ là điều kiện tốt nhất để giúp giáo viên và học sinh có thể tiếp cận, hiểu và phân tích tác phẩm văn chương một cách thấu đáo nhất.Đặc biệt trong quá trình hướng dẫn học sinh giỏi học, giáo viên cần hướng cho các em bám sát đặc trưng thi pháp để chiếm lĩnh tác phẩm.

    4/ Văn bản thơ trung đại được viết bằng chữ Hán, chữ Nôm, sử dụng nhiều từ cổ, từ Hán Việt, điển tích, điển cố nên rất khó cho học sinh trong việc tiếp nhận các giá trị nội dung, nghệ thuật. 

    Do đó, giáo viên từng bước hướng dẫn học sinh cách học, cách tiếp cận như: sau mỗi tác phẩm tìm và đọc điển cố, điển tích, so sánh phiên âm với bản dịch thơ…. Trong quá trình phân tích tác phẩm rất cần giải nghĩa những từ khó và việc làm này phải được thực hiện thường xuyên trong mỗi giờ dạy

      5/ Bên cạnh đó vấn đề đặt ra trong việc dạy học văn không chỉ là cung cấp cho học sinh những tri thức về con người và cuộc sống trong tác phẩm trung đại trong quá khứ mà phải đưa tác phẩm ấy trở về với thực tiễn hôm nay, với những vấn đề nhân sinh mà con người hôm nay đang băn khoăn, trăn trở.

      Đối với học sinh giỏi, việc đặt tác phẩm trung đại trong bối cảnh xã hội hôm nay càng có ý nghĩa quan trọng để các em có thể chủ động tiếp cận nhiều tác phẩm cùng loại, cùng chủ đề, cùng một phạm trù văn học.Từ đó các em có thể đối chiếu, so sánh với các tác giả, tác phẩm trong văn học hiện đại làm phong phú kiến thức văn học cho riêng mình.

     6/ Thông qua bài kiểm tra, giáo viên có những nhận xét đánh giá, rút kinh nghiệm về kiến thức, kỹ năng vận dụng và cả việc nghiên cứu và vận dụng tài liệu và đạt kết quả tương đối.

     Để  các tác phẩm văn học trung đại không còn là rào cản, không còn là khó khăn với học sinh, đòi hỏi người dạy phải kiên trì, linh hoạt vận dụng  các  Phương pháp dạy học tích cực… Hãy khơi gợi ở các em sự đồng cảm với cha ông qua từng tác phẩm, sự hứng thú với sáng tạo nghệ thuật và đặc biệt là nhìn xưa để ngẫm nay, học tập được tinh hoa văn học dân tộc để xây dựng ý thức, niềm đam mê với môn Ngữ Văn hôm nay.

Nam Định ngày 14- 10 -2018

Trần Thị Ngọc Lam

 

 

Tin cùng chuyên mục:
Tìm kiếm
Video clip
Tra cứu điểm thi
Tin tiêu điểm
THỂ LỆ CUỘC THI VIẾT THƯ QUỐC TẾ UPU 45 - NĂM 2016
THAM LUẬN CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
Lời con muốn nói
PHƯƠNG ÁN TUYỂN SINH VÀO LỚP 6 TRƯỜNG THCS TRẦN ĐĂNG NINH NĂM HỌC 2016-2017
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRẦN ĐĂNG NINH HÀO HỨNG THAM GIA CUỘC THI HÙNG BIỆN TIẾNG ANH CẤP TỈNH NĂM HỌC 2014 – 2015.
THÔNG BÁO: Về việc tuyển sinh vào lớp 10 THPT chuyên Lê Hồng Phong năm học 2015-2016
Hướng dẫn thi học sinh giỏi năm học 2014-2015
                                      Trần Đăng Ninh ngày ấy
PHƯƠNG ÁN TUYỂN SINH VÀO LỚP 6 TRƯỜNG THCS TRẦN ĐĂNG NINH NĂM HỌC 2016-2017
Quyết định 631/QĐ-UBND: V/v Phế duyệt Kế hoạch tuyển sinh vào các lớp đầu cấp năm học 2018-2019
180 - 5
180-4
180-3
180-2
180-1
Bản quyền Website thuộc về Trường Trung học cơ sở Trần Đăng Ninh - Tỉnh Nam Định.
Địa chỉ: Khu Đông Đông Mạc - Phường Hạ Long - TP Nam Định.
Điện thoại: 03503 862 600 - Fax:  - Hotline:  - Email: tinnd2008@gmail.com