- TRƯỜNG THCS TRẦN ĐĂNG NINH LONG TRỌNG TỔ CHỨC LỄ KHAI GIẢNG NĂM HỌC 2020-2021 - V/v thực hiện các biện pháp phòng chống dịch Covid-19 - HOẠT ĐỘNG HÈ 2020 CỦA HỌC SINH KHỐI 6,7 - Online liệu có thay thế được học truyền thống? - Những nhu cầu đặc biệt của học sinh chuyên
Trang chủ
Liên kết hữu ích
sgdnd
Violet
trai 4
Trai 1
Trai 3
Trai 2
edu.net
vnptnamdinh
Số lượt truy cập
 

XÁC LẬP TRƯỜNG NGHĨA VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÚNG TRONG BÀI THƠ “ SANG THU” – HỮU THỈNH – MỘT CÁCH ĐỌC- HIỂU

Cập nhật: 25/4/2018 | 12:57:19 PM
Lâu nay trong quá trình dạy môn Ngữ Văn ở trường THCS chúng ta chỉ xem đơn vị kiến thức về trường từ vựng ...

   Lâu nay trong quá trình dạy môn Ngữ Văn ở trường THCS chúng ta chỉ xem đơn vị kiến thức về trường từ vựng của ngôn ngữ như một đơn vị kiến thức độc lập ở phân môn Tiếng Việt, nếu có ta cũng chỉ mới vận dụng trong quá trình làm các bài tập dạng ngắn ở tác dụng của trường từ vựng trong một đoạn văn bản… mà chưa thực sự hiểu đúng vai trò của chúng trong phạm vi kiến thức lớn hơn và hiệu quả khi khai thác nó có ý nghĩa to lớn thế nào. Bởi vì trong hệ thống, ở trạng thái tĩnh, các đơn vị từ vựng không tồn tại tách biệt, rời nhau mà luôn có những mối quan hệ nhất định. Điều đó làm cho từ vựng không thuần túy chỉ là tập hợp ngẫu nhiên các từ và đơn vị tương đương với từ, mà còn là một hệ thống với những mối quan hệ nhất định. Một trong những mối quan hệ mà các nhà khoa học thường tập trung làm rõ là quan hệ về nghĩa giữa các đơn vị từ vựng. Các từ ngữ đồng nhất về nghĩa được tập trung thành các nhóm được gọi là trường nghĩa (hay là trường từ vựng hoặc trường từ vựng – ngữ nghĩa)

             Việc xác lập trường nghĩa ở các tác phẩm văn học có  ý nghĩa quan trọng đối với việc tìm hiểu đề tài, nội dung được nói đến trong tác phẩm. Đặc biệt, việc xác lập trường nghĩa trong các tác phẩm cho thấy tính chất “đặc trưng” của tác phẩm, phong cách, sở trường sáng tác của tác giả. Chẳng hạn, khi dạy bài thơ “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, ta nhận ngay ra cách dùng từ ngữ rất độc đáo của ông, sự ngang tàng, tếu táo đầy chất trận mạc của chàng trai thời chống Mĩ tỏa ra trên tất cả phương diện nghệ thuật của bài thơ mà tiêu biểu là cách chọn những từ ngữ mang tính khẩu ngữ, giàu chất hiện thực của những từ trường nghĩa. Vì thế mà mà Phạm Tiến Duật được xem là “người đưa được Trường Sơn nhiều nhất vào thơ”; Hay khi dạy bài thơ “Sang  thu” của Hữu Thỉnh và khi đọc những bài thơ của ông, ta dễ dàng nhận ra “Hữu Thỉnh quả là nhà thơ của mùa thu, của cảnh sắc  thôn quê” mộc mạc, bình dị mà nồng ấm. Bởi trong các sáng tác của ông những từ ngữ chỉ mùa thu, liên quan đến mùa thu , đến cảnh sắc thôn quê được sử dụng với tần suất cao. Cụ thể, bài thơ Sang thu, sáng tác 1977, in trong tập “Từ chiến hào đến thành phố”

                                  Bỗng nhận ra hương ổi

                                  Phả vào trong  gió se

                                  Sương chùng chình qua ngõ

                                  Hình như thu đã về

 

                                  Sông được lúc dềnh dàng

                                  Chim bắt đầu vội vã

                                  Có đám mây mùa hạ

                                  Vắt nửa mình sang thu

 

                                  Vẫn còn bao nhiêu nắng

                                   Đã vơi dần cơn mưa

                                   Sấm cũng bớt bất ngờ

                                   Trên hàng cây đứng tuổi.

  Với thể thơ năm chữ, ba khổ nhỏ xinh, gồm tất cả 60 từ tác giả sử dụng 3 trường nghĩa để ghi lại cảm nhận vô cùng tinh tế của mình trước biến chuyển của thiên nhiên tạo vật phút giao mùa từ cuối hạ sang đầu thu. Khoảnh khắc mơ hồ khó nắm bắt ấy được hiện lên đầy đủ, cụ thể trong cảm nhận tinh tế của mọi giác quan và  một loạt những từ thuộc trường từ  chỉ hiện tượng của thiên nhiên, sự vận động của thiên nhiên nhiên và cảm nhận của con người.

 

Khổ thơ

 Thiên nhiên

Vận động của thiên nhiên

Cảm nhận của con người

1

Hương ổi, gió se, sương thu

Phả, chùng chình, về, qua.

Bỗng, nhận ra, hình như,…

2

Sông, chim, đám mây,thu

Dềnh dàng, bắt đầu vội vã, vắt, sang

Được lúc, dềnh dàng, bắt đầu, vội vã,  có , vắt nửa mình,…

3

Nắng, mưa, sấm, hàng cây

Vẫn còn, đã vơi, bớt, dần,

Nắng vẫn còn mưa đã vơi, sấm bớt bất ngờ, hàng cây đứng tuổi…

* Ở khổ 1: + Trường từ chỉ hiện tượng thiên  nhiên: hương ổi, gió se, sương    (trung tâm)

 → Hương ổi lan vào không gian phả vào gió se. Sương đầu thu giăng mắc nhẹ nhàng chuyển động chầm chậm nơi đầu thôn ngõ xóm. Những tín hiệu thu về thân thuộc, mộc mạc , quá đỗi bình dị  và cũng rất đặc trưng của mùa thu miền Bắc. Hương quê, dáng quê, sắc quê dịu dàng và nồng ấm biết bao!

                  + Trường từ chỉ vận động của thiên nhiên: phả, chùng chình, về,qua    (ngoại biên)

→   Một chữ “phả” kia đủ gợi hương thơm như sánh lại. Nó sánh bởi vì hương đậm một phần, sánh còn bởi tại hơi gió se. Hương thơm luồn vào trong gió được tinh lọc, được cô đặc thêm. Gió mùa thu hào phóng đem chia hương mùa thu bấy giờ là hương ổi chín tới khắp nơi; “chùng chình”  là cố ý đi chậm lại, dùng dằng, lưu luyến, ngập ngừng, nửa muốn sang thu nửa còn ngập ngừng ở hạ. Do đó, trong sương không chỉ có hương ổi, gió se, trong sương  còn có cả tình.

    

 

+ Trường từ chỉ cảm nhận của con người : bỗng nhận, ra, hình như     (ngoại biên)

   →  Từ "bỗng" thể hiện sự đột ngột, bất ngờ; từ "hình như­" thể hiện sự ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng. Phút giây giao mùa của thiên nhiên ấy tác giả cảm nhận đ­ược như­ng vẫn có tâm trạng ngỡ ngàng. Khổ thơ là bức tranh giao mùa nồng nàn hơi ấm làng quê trong cảm nhận ngỡ ngàng của tác giả.

 

*Ở khổ 2: + trường từ chỉ thiên nhiên: Sông, chim, đám mây (trung tâm)

     →  Thiên nhiên được quan sát ở một không gian rộng lớn hơn, nhiều tầng bậc hơn. Bức tranh thu từ những gì vô hình (hương, gió), từ nhỏ hẹp (ngõ) chuyển sang những nét hữu hình, cụ thể (sông, chim, mây) với một không gian vừa dài rộng, vừa cao vời

                             + Trường từ chỉ vận động của thiên nhiên: dềnh dàng, bắt đầu, vội vã  (ngoại biên)

                             + Trường từ chỉ cảm nhận của con người: Được lúc, dềnh dàng, bắt đầu, vội vã,  có , vắt nửa mình,…  (ngoại biên)

 →   Người đọc thích thú với cách chuyển trường từ của cảm xúc con người sang trường từ sự vật cụ thể ở đây là sang các hiện tượng tự nhiên: Sông – dềnh dàng. Dòng sông không cuồn cuộn dữ dội và gấp gáp như trong những ngày mưa lũ mùa hạ. Sông êm ả, dềnh dàng sông đang lắng lại, đang trầm xuống trong lững lờ như ngẫm nghĩ suy tư; tương phản với sông chim lại bắt đầu vội vã. Hơi thu lạnh làm cho chúng phải khẩn trương chuẩn bị cho chuyến bay tránh rét. Trong khi từ “vội vã” đối rất đẹp với từ “dềnh dàng” thì ta cũng cần chú ý từ “bắt đầu” rất độc đáo ở đây. Bắt đầu vội vã thôi chứ chưa phải là đang vội vã. Phải tinh tế lắm mới có thể nhận ra sự bắt đầu này trong những cánh chim bay.

Dù có sự vội vã của chim (cái vội vã mới chớm, mới bắt đầu) không khí thu vẫn là không khí thư thái, lắng đọng, chậm rãi, lâng lâng. Vì thế mà đám mây mùa hạ mới thảnh thơi duyên dáng vắt nửa mình sang thu. “Đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu" là một liên t­ưởng sáng tạo, thú vị, chính hình ảnh mùa thu nối mùa hạ bởi những đám mây lững lờ cũng dềnh dàng, chùng chình trên tầng không làm cho ng­ười đọc cảm nhận được cả không gian và thời gian chuyển mùa thật đẹp. Ở đây việc chuyển trường từ được vận dụng đầy sáng tạo. Đám mây như một dải lụa, như một tấm khăn voan của người thiếu nữ trên bầu trời nửa đang còn là mùa hạ, nửa đã nghiêng về mùa thu. Nếu ở khổ thơ thứ nhất, còn phải có một cái ngõ thực cho sương đi qua để gợi đến cái ngõ ảo nối giữa hai mùa, thì ở đây chỉ cần một áng mây bâng khuâng mà có thể thấy bầu trời đang nhuốm nửa sắc thu. Hình ảnh mây là thực, nhưng cái ranh giới mùa là hư. Nó chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng lạ lùng của nhà thơ. Bầu trời một nửa thu. Đám mây mùa hạ đang nhuốm sắc thu. Đến một lúc nào đó nó bỗng ngỡ ngàng thấy đang bồng bềnh trong bầu trời thu trọn vẹn. Đất trời biến chuyển sang thu nhẹ nhàng mà rõ rệt

*Khổ 3:   + Trường từ chỉ thiên nhiên : nắng mưa, sấm, hàng cây(trung tâm)

    →   Những hình ảnh miêu tả thực về thiên nhiên, sử dụng tính từ chỉ mức độ giúp ta hiểu nắng cuối hạ vẫn còn nồng, còn sáng nhưng nhạt dần; những ngày giao mùa này đã ít đi những cơn mưa rào ào ạt, bất ngờ gắn với những tiếng sấm cũng bất ngờ của những cơn mưa mùa hạ .

                   + Trường từ chỉ vận động của thiên nhiên: vẫn còn, đã vơi, bớt, dần  (ngoại biên)

                   + Trường từ chỉ cảm nhận của con người: (nắng)vẫn còn, (mưa) vơi dần, (sấm) bớt bất ngờ, (hàng cây) đứng tuổi  (ngoại biên)

  →   Hai khổ thơ đầu rất đẹp về mặt tạo hình, rất tinh tế trong cảm nhận, như 2 cành biếc  của một cây thơ lạ. Nhưng khổ thơ thứ 3 là cái gốc của cây thơ đó là nơi cho 2 nhánh thơ trên tựa vào để khoe sắc, toả hương. Khổ thơ thứ 3 đem đến cho bài thơ 1 vẻ đẹp mới, làm trọn vẹn thêm cái ý sang thu của hồn người chưa thật rõ ở 2 khổ thơ trên là do tác giả đã khéo léo chuyển trường từ vốn của con người sang tạo vật:

    Lúc sang thu, bớt đi những tiếng sấm bất ngờ. Cũng có thể hiểu rằng: hàng cây không còn bị bất ngờ, bị giật mình vì tiếng sấm nữa. Chính nhà thơ Hữu Thỉnh tâm sự: Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, ông muốn gửi gắm suy ngẫm của mình – khi con người từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh của cuộc đời.

-  Có thể nói thiên nhiên sang thu vừa bao trùm lại vừa thấm sâu vào từng cảnh vật: hương quả sang thu, ngọn gió sang thu,dòng sông, đám mây, bầy chim, bầu trời, mưa, sấm, chớp, cây cối sang thu …Nhưng nét mới trong thơ Hữu Thỉnh là từ cảnh sang thu của thiên nhên đất trời là hồn người sang thu vừa lưu luyến bồi hồi vừa bâng khuâng sâu lắng. Chữ “đứng tuổi” của hàng cây vốn thuộc trường chỉ người nay  chuyển sang vật  khiến bài thơ có thêm ý vị, cái đứng tuổi của cây hay chính là sự từng trải của con người đã đi qua bao mùa giông bão, qua xuân- hạ của cuộc đời nay vững vàng trước tất cả mọi biến động . Ngược lại bài thơ ta sẽ hiểu vì sao lại có sự “chùng chình”, “dềnh dàng”, “bịn rịn” lúc sang thu và cũng lại có sự “vội vã”. .. Sang thu của cuộc đời khiến lòng người lắng lại, chiêm nghiệm những được mất, buồn vui, và rồi cả tiếc nuối bâng khuâng của một thời trai trẻ; nhưng cũng lại vội vã hoàn tất những điều còn dang dở.

 

Sang thu - thời khắc giao mùa giữa hạ và thu, thời khắc dễ rung động hồn thơ, Hữu Thỉnh đã nối tiếp hồn thơ dân tộc góp một tiếng thơ đằm thắm về mùa thu quê hương, đem đến cho thế hệ trẻ Việt nam tình yêu đất nước qua nét thu đẹp Việt Nam. Đặc biệt, Sang thu của Hữu Thỉnh không thể lẫn vào giữa rất nhiều bài thơ thu của vườn thơ Việt Nam một sắc hương riêng, nói như TS.Chu Tiến Sơn “Sang Thu từ thơ tạo vật đã lẳng lặng thành thơ cuộc đời”. Chính việc chuyển trường nghĩa của từ ngữ đã tạo ra sức hấp dẫn riêng ấy cho bài thơ Sang Thu.

      Tóm lại: Việc xác lập trường nghĩa khi tìm hiểu, phân tích các tác phẩm văn chương là cơ sở khoa học cho những nhận xét về nội dung, chủ đề tác phẩm. Xác lập trường nghĩa trong phân tích văn học là một trong những điều kiện để tránh những nhận xét chung chung thiếu căn cứ từ ngôn từ văn bản. Bên cạnh tác dụng của trường nghĩa trong việc xác định đề tài, chủ đề của tác phẩm, việc xác lập trường nghĩa, đặc biệt phân  các hiện tượng chuyển trường nghĩa trong hoạt động cụ thể, còn có ý nghĩa lớn trong việc phân tích ý nghĩa tác phẩm, quan niệm của tác giả.

 

                                                               Tháng 4 năm 2018

                                                   Trần Thị Ngọc Lam- tổ Văn Sử

 

 

 

Tin cùng chuyên mục:
Tìm kiếm
Video clip
Tra cứu điểm thi
Tin tiêu điểm
THỂ LỆ CUỘC THI VIẾT THƯ QUỐC TẾ UPU 45 - NĂM 2016
THAM LUẬN CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
Lời con muốn nói
PHƯƠNG ÁN TUYỂN SINH VÀO LỚP 6 TRƯỜNG THCS TRẦN ĐĂNG NINH NĂM HỌC 2016-2017
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRẦN ĐĂNG NINH HÀO HỨNG THAM GIA CUỘC THI HÙNG BIỆN TIẾNG ANH CẤP TỈNH NĂM HỌC 2014 – 2015.
THÔNG BÁO: Về việc tuyển sinh vào lớp 10 THPT chuyên Lê Hồng Phong năm học 2015-2016
                                      Trần Đăng Ninh ngày ấy
Hướng dẫn thi học sinh giỏi năm học 2014-2015
PHƯƠNG ÁN TUYỂN SINH VÀO LỚP 6 TRƯỜNG THCS TRẦN ĐĂNG NINH NĂM HỌC 2016-2017
Quyết định 631/QĐ-UBND: V/v Phế duyệt Kế hoạch tuyển sinh vào các lớp đầu cấp năm học 2018-2019
180 - 5
180-4
180-3
180-2
180-1
Bản quyền Website thuộc về Trường Trung học cơ sở Trần Đăng Ninh - Tỉnh Nam Định.
Địa chỉ: Khu Đông Đông Mạc - Phường Hạ Long - TP Nam Định.
Điện thoại: 03503 862 600 - Fax:  - Hotline:  - Email: tinnd2008@gmail.com